ميرزا خانلرخان
124
سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى )
چرخى هفت تومان زيادتر گرفته است ، و همچنين جمعى ديگر از اهالى قراء زياد شكايت از تعديات امساله كردند . در اين بين جمعى ملا از مجلس ختمى برخاسته ، از آنجا عبور مىكردند . مرا ديدند ، آمدند پيش من . ساعتى نشسته . خواستند تهيهء چاى نمايند ، برخاستم . گفتم خانهء صدر العلما وعده كردهام . رو به شهر روانه شدم . اين جمعيت همراه من شدند . قريب به شهر همه را متفرق كرده به خانهء صدر العلما رفتم . شربت و چاى خورده ، غروب برخاسته تنها به منزل آمدم . گفتند : ميرزا محمد حسين دو دفعه آمده بوده است من نبودم ، مراجعت كرده . نماز كردم . حسينعلى آدم خودم آمد . سه چهار كاغذ آورد . گفت : درب حياط افتاده بود . ديدم همه سرتاپا شكايت از ميرزا محمد حسين و مستشار الملك و هادى خان و رضامندى از انوشيروان ميرزا است . ولى عرايض نه مهر دارد و نه اسمورسم . معلوم نيست كى نوشته است . بعد از خواندن آنها مشغول روزنامه شدم . روز جمعهء نهم . صبح به حمام رفته ، غسل جمعه كرده ، به مزار جناب قطب الدين حيدر « 1 » كه از اجلهء مشايخ عرفا بوده و در خارج شهر تربت واقع است و دويست و هشت « 2 » سال قبل از اين به امر شاه عباس صفوى بر آن بقعه و گنبد و صحنى ساختهاند ؛ و در جنب غربى آن مسجد جامعى در صد و نود و هشت سال قبل از اين به امر شاه صفى صفوى ساختهاند رفتم . فاتحه خوانده ، بيرون آمدم .
--> ( 1 ) - قطب الدين حيدر از عرفا و مشايخ قرن ششم هجرى است . پدر شيخ فريد الدين عطار موسوم به ابراهيم بن اسحق عطار كدكنى مريد قطب الدين حيدر بود . شيخ عطار در ايام شباب كتاب حيدرنامه را بنام او به نظم درآورد . وفاتش به سال 597 ق اتفاق افتاد . « از تاريخ ادبيات در ايران تأليف دكتر ذبيح اللّه صفا جلد دوم چاپ چهارم صفحه 861 » ( 2 ) - از اين قرار بناى بقعهء قطب الدين حيدر به سال 1086 ق انجام يافته و به سال 1096 ق تعمير گرديده است .